Ağaçlar Ayakta Ölür? Şimdi Beni Kim Görür?

Ne bu acele kuzum?

Alejandro Casona’nın Ağaçlar Ayakta Ölür oyununu izlerken beni ilk yakalayan şey aidiyet hissiydi.

Anlatılan anılar, yıllardır yerinden kıpırdamamış eşyalar, özenle korunan bir ev ve geçmişin izlerini taşıyan nesneler… Hepsi zamanın dokunamadığı küçük bir evren hissi yaratıyor. Sanki yaşanmışlıklar yalnızca hatırlanmıyor; hâlâ o evin içinde yaşamaya devam ediyor.

Belki de bu yüzden insanın içi hafifçe burkuluyor.

Çünkü bugün yaşadığımız dünyanın ritmi bunun tam tersi.

Sürekli bir yerlere yetişmeye çalışıyoruz ama çoğu zaman nereye vardığımızı bile bilmiyoruz. Bir şarkının içinde oyalanmak, bir günün etkisini günlerce taşımak, bir hatıranın etrafında dolaşmak giderek azalıyor. Bir zamanlar yıllarca saklanan fotoğrafların yerini birkaç saat sonra unutulan görüntüler aldı. Bir anı yaşıyor, paylaşıyor ve hemen yenisine geçiyoruz.

İlişkilerde de benzer bir hız hâkim.

Bir akşam boyunca kahkahalar eşliğinde konuşuyor, birbirimize hikâyelerimizi anlatıyor, kırılgan yanlarımızı açıyoruz. Sonra ertesi gün geliyor ve sanki hiçbir şey yaşanmamış gibi davranabiliyoruz.

Modern dünyanın en büyük yoksunluklarından biri budur.

Birinin sevincine eşlik etmek kolaydır; mesele onun acısında da kalabilmektir. Başarısını alkışlamak kolaydır; başarısızlığına, kırılmışlığına ve dağılmış hâline de şahit olabilmek zordur.

Birine kaşı gözü güzelken hayran olmak kolaydır; çünkü bilirsin ki ona hayran olan çoktur. Asıl hayranlık, ilk heyecanın yerini alışkanlık aldığında, saçlarına aklar düştüğünde ve zaman yüzünde izlerini bıraktığında ortaya çıkar. Oyundaki Cevdet gibi, yıllar geçse de bir kadının gözlerinin içine ilk günkü hayranlıkla bakabilmektir.

Bugün insanları çoğu zaman bir katalogdan seçer gibi değerlendiriyoruz. Şefkat için birini, eğlenmek için ötekini, tutku için başka birini, heyecan için bir başkasını arıyoruz. İnsanları sevmekten çok, onlardan belirli duyguları temin etmeye çalışıyoruz. Ah dostlar, araya araya kaybediyoruz incilerimizi…

Oyun, modern dünyanın kaybetmeye başladığı duyguları hatırlatıyor:

Bazen aidiyet kırk yıldır aynı yerde duran bir tablodur. Bazen rengi solmuş ama özenle yıkanmış bir perde. Bazen de bir insanın hâlâ sizin dönüşünüzü beklediğini bilmektir.

Bu hikâyede henüz her şey eskimemiştir.

Düşündükçe fark ediyorum ki aslında Casona’nın oyunu yalnızca umudu değil; vefayı, fedakârlığı, merhameti ve bir başkasının kalbini korumak için gösterilen çabayı anlatıyor. Ama en çok da insanın insan için durabilmesini…

Oyunun bende bıraktığı sıcaklık yalnızca nostaljik dekorlardan ya da geçmişe duyulan özlemden kaynaklanmıyor. Asıl etkileyici olan, karakterlerin birbirlerini bir tüketim nesnesi olarak görmemeleri. Birbirlerinin hayatlarına temas ediyor, sorumluluk alıyor ve birbirlerinin yükünü hafifletmeye çalışıyorlar.

Belki de bu yüzden oyun boyunca eski zamanları değil, eski ilişkilenme biçimlerini özledim.

Fakat oyunun gücü yalnızca bu duygusal sıcaklıktan ibaret değildir.

Alejandro Casona’nın çıkış noktası son derece insani bir sorudur:

Gerçekle yüzleşmek bir insanı yıkacaksa, onu korumak için kurulan bir yalan meşru sayılabilir mi?

Oyunun dünya tiyatrosundaki yaygın yorumu, onun umut ve merhameti savunan bir metin olduğu yönündedir. Bu yorum büyük ölçüde doğrudur. Fakat metni yalnızca bir iyilik hikâyesine indirgemek, kurduğu etik gerilimi gözden kaçırmak anlamına gelir.

Felsefi açıdan bakıldığında oyun iki büyük ahlak anlayışının arasında durur.

Bir tarafta Immanuel Kant vardır. Kant’a göre yalan, sonucu ne olursa olsun ahlaken yanlıştır. Çünkü hakikat koşulsuz bir değerdir ve insanın görevi onu korumaktır.

Diğer tarafta John Stuart Mill’in temsil ettiği faydacı yaklaşım bulunur. Burada belirleyici olan sonuçtur. Eğer bir davranış daha fazla mutluluk ve daha az acı üretiyorsa, ahlaken kabul edilebilir olabilir.

Bir insanın hayatını ayakta tutan şey gerçek mi olmalıdır, yoksa umut da bazen hakikatin yerine geçebilir mi?

Bu sorunun kesin bir cevabı yok.

Belki de oyunun kalıcılığı tam olarak buradan geliyor.

Zeynep ile Asım arasında kurulan ve zamanla sahici bir duyguya dönüşen ilişki, kimi zaman Yeşilçam’ın içten romantizmini hatırlatıyor. Kurmaca olarak başlayan şeyin gerçeğe dönüşmesi, oyunun en incelikli damarlarından birini oluşturuyor.

Güzide karakteri ise metnin en zarif bilmecesi olarak kalıyor. Gerçeği ne ölçüde fark ettiği, oyunu ne kadar bilinçli sürdürdüğü sorusu seyircinin zihninde uzun süre yaşamaya devam ediyor.

Ve finalde sahneden ayrılışı…

Bir yürüyüş bazen sayfalarca diyalogdan daha fazla şey anlatabilir.

Nevra Serezli’nin yorumunda Güzide yalnızca bir büyükanne değil; zarafeti, vakarı ve duygusal direnciyle eski İstanbul hanımefendilerinin son temsilcilerinden biri gibi beliriyor.

Aziz Sarvan ve sahnedeki diğer oyuncular da metnin duygusal yükünü büyük bir incelikle taşıyorlar. Seyirci yalnızca bir oyuna tanıklık etmiyor; aynı zamanda unutulmaya yüz tutmuş bir insanlık fikrine de misafir oluyor.

Bu yüzden perde kapandığında aklımda olay örgüsünden çok bir duygu kaldı:

Belki nostalji eski zamanları özlemek değildir.

Belki nostalji, insanların birbirlerini bu kadar kolay harcamadığı ihtimalini özlemektir.

Hâlâ mahalle bakkalını tanıyan, komşusuna selam veren, insanların hikâyelerini önemseyen herkese selam olsun.

Oyundan çıktıktan sonra zihnimde kalan duygu, sonunda şu dizelere dönüştü:

Benim çocukluğumun avizeleri tozlu,

Oyalarında kat izleri vardı.

Ve ben bu yüzden kimsesiz kaldım.

Aç yakalarını, Venora.

Benim çocukluğumun kütüphanelerinde

Hikâye anlatan bir bilge yoktu.

Ve ben bu yüzden suskunluktan ürkerim.

Hamlet’ten tiratlar oku, Venora.

Gülüşün ekim öncesi gibi sakin,

Turuncular kur yapıyor,

Gün kadayıflanıyor…

Kuşan al mendillerini,

Yağ kadehime, Venora.

— PUDEA’DAN

Oyunun Künyesi
Yazar: Alejandro Casona
Çevirmen: Nedim Saban
Yönetmen: Nedim Saban
Oyuncular: Nevra Serezli, Nuri Gökaşan, Meral Asiltürk, Önder Atakanlı, Emre Ozan Yıldız, Meltem Özlevent
Dekor Tasarım: Cihan Aşar
Kostüm Tasarım: Sadık Kızılağaç
Işık Tasarımı: İsmail SAğır
Topluluk: Tiyatrokare
Tür: Komedi
Seanslar 
Afiş
Pudea
Pudea
Saçlarım dalgalanıyor, rustik pencerelerden görüyorum gülümsememi. O an sıyrılıyorum ne kadar hapishane varsa yeryüzünde. “İşte” diyorum Çıplak şişelerden, didaktik sokak araları. Sanatı ve bu şehri seviyorum…

içerik ekle

sitemizde yayınlanmasını istediğin haber, eleştiri ve değerlendirme yazılarını kolaylıkla yayınlayabilirsin

benzerler

Yorumlar

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Yazar mısınız?

TekPerde olarak #Tiyatro ile ilgili eleştiri, haber, röportaj ve oyun tanıtım yazılarınızı bekliyoruz.

Okunası yazılar

E-Posta Bülteni Kaydı

Size sitemiz ve tiyatrolar ile ilgili haberler göndermek istiyoruz