Geçen hafta sonu Şişli’deki bir küçük iş hanının bodrum katında konuşlanmış bir salonda, mekânın küçüklüğüne ve basitliğine zıt olarak gayet iyi kotarılmış büyük bir oyun izledim. Yer: Arsız Mekân, Oyun: Kenardakiler, Kadro Kolektif
Gitmeden önce Kadro Kolektif’i inceledim. Lisede tiyatroya gönül vermiş ve okul bittikten sonra da sanata devam edip bir kolektif olmuş gençlerden oluşuyordu. Ortamda çok iddialı ekipler de var ve bazen bu oyunlar bile yüzümü güldürmüyorken bu ekibin başarılı olma şansı neydi?
Bunları düşünerek oyunun konusunu okudum. Önce konu ve yazar beni çok etkiledi. Kentin çeperinde yaşayan, köyünden ayrılıp kente gelince hayatının değişeceğini zannederken işlerin umdukları gibi gitmediğini fark eden insanları anlatıyordu oyun. Yazar Sedef Ecer ise sadece Türkiye’de değil başta Fransa olmak üzere Avrupa ülkeleri ve uluslararası platformlarda da etkin bir yazar. Hem Fransızca hem Türkçe eserler veriyor ve yazdığı oyunlar Fransa’da da oynanıyor. Türkçe ’ye çevrilen iki oyunu var: Eşikte ve Kenardakiler. Fransızca yayımlanan ilk romanı “Tresor National’i” okumayı isterdim. Kitap, bir oyuncunun hayatı ekseninde Türk siyasi tarihini anlatıyormuş. “Eşikte”, daha önce Serra Yılmaz, Tilbe Saran gibi ünlü isimlerle sahneye taşınmış. “Kenardakiler” de daha önce başka bir ekip tarafından başka bir rejiyle oynanmış bir oyun. Böyle değerli bir yazarın oyununu sahneliyor olması ekibe verdiğim ilk artı puandı.
Oyunu seyretmek üzere salona alınmaya başladığımızda daha önce de birkaç kez karşılaştığım bir mizanseni tecrübe ettim. Daha biz salona girerken oyun başlamıştı. Bembeyaz giyinmiş ve kendisiyle gurur duyduğu belli olan güzel bir hanım bizlere “hoş geldiniz” diyor ve sahnedeki eski püskü koltukta oturan adamın dizine bir kadın uzanmış yatıyordu. Bizi hemen oyunun havasına sokan bu tür mizansenleri çok seviyorum. Üstelik bu oyunda da çok başarılı bir şekilde uygulandı.
Bir oyun başlayınca ister istemez dikkatimiz ilk olarak dekora yöneliyor. Eski bir koltuk, halı, çaydanlığın ve bardakların konduğu bir sehpa ve arka planda ağaç dallarından oluşan dekor, loş ışıklandırma ile birleşince istenen kasvetli varoş havası yaratılmış. Burası aslında bir çay ocağı/kahvehane ama aynı zamanda oyundaki çiftlerden birinin evi. Onlar iki ayrı ailenin bu mekânda büyütülmüş çocukları ve evliler. Azad’ın oralardan uzaklaşmak, Batı’ya gitmek gibi hayalleri var. Tamar ise buna inanmak istiyor ama inanamıyor gibi. Tamar televizyonda program yapan havalı bir kadın olan Kenarın Sultanı’nı ilgiyle izliyor, ona hayran. Televizyon ve oradaki büyülü ortam birçokları gibi Tamar’ı da oyalıyor ve teselli ediyor.
Temelde Azad ve Tamar çifti üzerinden ilerleyen oyunda maziye de Bilo ve Dilşa çifti üzerinden göz atıyoruz. Bilo ve Dilşa bize kenar mahallelerin geçmişini anlatırken Azad ve Tamar ortalama 20 yıldan bugüne neyin değiştiğini sorgulatırcasına günümüze ışık tutuyorlar.
Bu noktada oyunculuklara değinmek gerek: Bana sorarsanız bu oyunun starı, hem Kibele hem de Kenarın Sultanı rolünü hakkıyla canlandıran Eyşan Aktayca. Kenarın Sultanı tipi metinde zaten çok sağlam işlenmiş. Bu tipi başarıyla canlandıran Aktayca Çingene Kibele olarak da bambaşka bir karakterde yine başarılı. Kenarın Sultanı’nın bazı hareketleri aşırı abartılı mı diye düşündüğümde bile oyuncunun cazibesine kapılıp seyrin keyfini çıkarmayı daha uygun buldum. Ayrıca bir oyuncunun küçük bir salonda seyircilerin gözünün içine baka baka oynamasını da çok cesaretli ve güçlü buluyorum.
Tamar rolündeki Sude Çekem ve Dilşa rolünde Deniz Buse Koca da etkileyiciydiler. Bence bu oyunda kadın oyuncular erkek oyunculara göre bir tık daha başarılıydı. Yine de Asrın Başar ve Hakancan Erol’un yeteneklerini küçümsediğimi sanmayın.
Yönetmen Fatih Durul hakkında fazla bir bilgiye sahip değilim ve daha önce bir oyununu izlemedim. Çağdaş ve alternatif metinlerle çalışmayı seven bir rejisör ve yönetmen olduğunu öğrendim. Bu oyunda oyuncu performansını öne almış, dekor ve kostümler minimal ve portatif. Bir sandalye pek çok iş görebiliyor. Kostümler sahnede hızla değiştiriliyor. Işıklandırma ve müzik etkisi iyi kullanılıyor. Ben rejiyi de beğendim. Örneğin eylemlerin ve düşüncelerin koreografik hareketlerle anlatılması, oyuncuların da yeteneği sayesinde başarılı bir dil yaratmıştı. Müzikler de güzel seçilmişti.

Bazı eleştirilerim de var tabii ki: En çok takıldığım konu ağız oldu. Köylü ağzının nasıl ve ne zaman verileceği konusunda bir kafa karışıklığı olmuş gibi geldi bana. Oyuncular köyden gelen insanları canlandırırken zaman zaman gayet İstanbul ağzı kullandılar, sonra tekrar köy ağzına geri döndüler, takip etmekte zorlandım bazen. Köy kökenli Dilşa ve Bilo olayları anlatırken gayet İstanbullu olmuş gibiydiler. Olayları canlandırırken ise köy ağzıyla daha iyi konuştular. Bu bilinçli bir hareket miydi, bilemiyorum ama bende pek oturmadı. Özellikle de Hakancan Erol’un modern tipi ile zaman zaman İstanbullu gibi konuşması birleşince karakter bir süreliğine inandırıcılığını yitirdi. Oyun boyunca böyle oldu diyemiyorum ama köylü ağzını kullanma ile ilgili bir sıkıntı ve istikrarsızlık vardı sanki.
Oyuncular zaman zaman repliklerini hatalı söylediler hatta bir kişi baştan aldı. Bunlar çok rahatsız edici şekillerde olmadı ve oyunun temposuna belirgin şekilde etki etmedi ama rapor edilmesi gereken aksaklıklardı. Aynı şekilde yanlış zamanda yanlış müziğin girmesi-her ne kadar durum hemen toparlandıysa da- dikkat çekiciydi. Tekrarlamam gerekirse bu hatalar minimal düzeydeydi ve çok rahatsız edici, tempoyu düşürecek şeyler değildi.
Son olarak giysiler o kadar hızlı giyilip çıkarılmak zorundaydı ki buna kızmak pek içimden gelmiyor ama kostümün düzgün giyilip giyilmediği, mesela astarın kol altından dışarı çıkıp çıkmadığı gibi hususlara dikkat edilmesi daha derli toplu bir görüntü verecektir. (Küçük sahnelerin dezavantajı, her detayı görebiliyoruz!)
Son paragraflardaki eleştirilerime rağmen kesinlikle oyunu da oyunculukları da sahnelemeyi de çok beğendiğimi söylemeliyim. Gözüm kapalı referans verebileceğim bu oyunu özellikle de düşük bütçeler ve sınırlı imkanlarla yapılmış iyi işlerden biri olarak değerlendiriyorum. Bu arada spoiler olmasın diye konuya detaylı girmedim ama metni de ayakta alkışlamak lazım. Göç, aidiyet, banliyö yaşamı, dışlanmışlık ve -ne acıdır ki- bu kavramların evrenselliği metinde çok iyi ele alınmış. Kenarın Sultanı tiplemesi başlı başına bir yazı konusu bence. Böyle bir oyun daha standart (büyüklük açısından) bir sahnede oynansa nasıl olurdu diye de düşündüm.
Bir şeye gönül vermek ve bunun için çalışmak dünyanın en güzel, tatmin edici duygusudur. Bu hissiyatı Kadro Kolektif ’in çalışmasında gördüm. Tüm zorluklara, imkansızlıklara göğüs gererek ve sevdiği işin, sanatın keyfini çıkararak ve diğerlerine de yaşatarak, bazen ufak tefek hatalarla ama daima öğrenerek ilerlemek hayatımızın mihenk taşı olsa gerek. Bu hissiyatla çalışan, üreten tüm genç ekiplerle gönlümüz, desteğimiz, alkışlarımız…










Oyunun Künyesi
Yazar: Sedef Ecer
Yöneten: Fatih Durul
Reji Asistanı: Nisa Yaşar
Dramaturg: Hakancan Erol
Afiş Tasarımı: Duru Divriklioğlu
Sahne Tasarımı & Amiri: Helin Küçükbalaban
Işık Tasarımı: Metehan Ertan
Işık Operatörü: Ayberk Faruk Özbeyli
Ses Operatörü: Emin Kılıç
Hareket Danışmanı: Ekim Deniz Akarslan
Oyuncular: Asrın Başar, Deniz Buse Koca, Eyşan Aktayca, Hakancan Erol, Sude Çekem
Topluluk: Kadro Kolektif
Oyunun Süresi: 90 Dakika / Tek Perde
Tür: Trajedi, Dram
Seanslar
Afiş

