Seyircinin Muhtelif Aksiyonları- Kahkaha Ve Alkış

Tiyatro seyircisi olarak, oyunları seyrederken bir duygu durumundan diğerine savrulup dururuz. İsyan ettiğimiz konular içimizde sessiz bir çığlık, üzüldüklerimiz bazen bir göz yaşı bazen bir iç çekiş, kızdıklarımız belli belirsiz bir “cık cık” kınamasıyla kendini gösterebilir. Duygularımızın en yoğun olduğu durumlar genellikle kahkaha ve alkışla ifade edilirler. Seyirci, evet genellikle komedilerde, kahkahalara boğulur. Ama bazen “Pes artık!” anlamına da gelebilir kahkahalar, özellikle kara mizah yapılıyorsa. Alkış da belirgin bir dışavurumdur. Seyirci çok beğenmiştir. Ama neyi? Oyuncuyu mu? Oyunculuğu mu? Söylenen sözü mü? Peki, seyircinin tepkileri eleştirilebilir mi? Bu yazıda bunu yapmaya çalışacağım.

Yıllardan beridir seyrettiğim pek çok oyunda bir kahkaha rahatsızlığı yaşamışımdır. Bunun anlamı, “Gereksiz, yersiz ve abartılı kahkahalara maruz kalmak.” Literatürde veya psikolojide bir adı var mı bilmiyorum, ama benim “kahkahada kartopu etkisi” adını verdiğim bir halden bahsetmek isterim. Şöyle ki, seyirci komediye gelmişse zaten kendini gülmeye ayarlamış oluyor. Söz konusu olan yer yer mizahi ve eleştirel öğeler içeren bir dramsa bu sefer de bir-iki gülünecek şey yakaladıktan sonra yine gülmeye adapte oluyor. Yani gülme gülmeyi getiriyor. Başlangıçta seyrek ve tereddütlü olan kahkahalar zaman geçtikçe yuvarlanan bir kartopu gibi büyüyor. Kötü olan, takip eden esprilerin o kadar da komik olmaması! Dramlar için durum daha da vahim: oyunda amaç çılgınca güldürmek değil. Hatta güldürürken düşündürmek bile değil. Belki düşündürürken bir miktar da güldürmek denilebilir. Oysa seyirci kahkahayla yuvarlanmaya bir başladı mı oyunun ciddiyeti, konunun ağırlığı ve düşündürücülüğünü de önüne katıyor. Komedyenler için çok avantajlı bir etki olabilir ama mesaj kaygısı olan oyunlar gereksiz ve abartılı kahkahalarla bir miktar yaralanıyor bence.

Seyirci bunun farkında değil mi? Ve neden? Belki oyunu fazla incelemeden gelmek ya da oyunun ruhuna temas edememekten olabilir. Bunlar bir amatör olarak yetkimi aşan konular ama belki senarist de seyircinin olası tepkilerini göz önüne alarak espri dozunu iyi ayarlamalı, yönetmen de müdahalelerini yerinde uygulamaya koyabilmeli. Bunları yazarken, uzun yıllar önce Şehir Tiyatroları’nda Hümeyra’nın oynadığı bir absürt komedi oyunu geldi aklıma. En ön sıradaki hanım o kadar uzun uzun ve abartılı kahkahalar attı ki bir süre sonra, “Acaba, bu da mı oyunun parçası? Bu kişi gerçek bir seyirci değil mi?” diye düşünmeye başladım. Hala da bunu düşünürüm, fakat o yıllarda hele de Şehir Tiyatroları’nda interaktif oyun adeti yoktu. Olsa benim de haberim olurdu sanırım! En kötüsü de bir süre sonra Hümeyra’nın bile siniri bozuldu gibi geldi bana. Tabii ki, usta oyuncu oyunu başarıyla bitirdi.

Seyircinin diğer bir aksiyonu da alkış. Yazının başında da sorguladığım gibi, seyirci acaba neyi alkışlıyor?

Seyircinin oyunu alkışlaması zaten perde sonlarında olur. Bazen orada bile alkışın zamanını belirlemeli. Bu mecradaki ilk yazım “12 Öfkeli Adam” oyunu hakkındaydı. Örneğin, o oyunda son sahnede alkışlamak bir nevi eleştirilen konuyu onaylamak gibi olacaktı. Benim gittiğim gece seyircinin kapasitesi yüksekti ve oyuncular selama çıkana kadar alkış olmadı. Muhtemeldir ki başka gecelerde olmuştur!

Oyuncuyu, yine oyun sonu hariç, alkışlamak ne derece doğru? Oyun ortasında oyuncu alkışlanıyorsa orada muhtemelen seyirciye hitap eden bir fikir vardır. Acaba alkışlanan fikir midir, oyuncunun o fikri veriş şekli yani oyunculuğu mu? Bir oyuncu bunu, “Oyuncunun alkışlanması pek iyi bir şey değil ama fikir alkışlanabilir” diye cevaplamıştı. Bana bu konularda komedilerde daha esnek bir alan var gibi geliyor.Kaldı ki bu tür oyunlarda oyuncu bile espriyi yaptıktan sonra kahkaha ve alkışların dinmesini beklemek için biraz duraklıyor. Sorun yine dramlarda! Oyun istediğiniz kadar görüşlerinize hitap etsin yine de ikide bir alkışla kesilmesi bana oldukça holiganvari bir tavır gibi geliyor. Sanki oyunu izlemeye değil de propagandaya gelmişiz gibi. Oysa fikri olan oyunlar zaten o fikri vermek için gerekeni yapıyor. Burada çok kritik bir yerde, çok önemli bir tiradın ardından gelecek istisnai alkışlara hiç itirazım yok. Beni rahatsız eden bunun-son derece iyiniyetli- bir duygu seli içinde abartılması.

Alkışla ilgili diğer bir husus, “şarkılara eşlik etme amacı.” Bazen oyunda bir şarkı çalar ya da söylenir ve seyirci alkışlar ve ritim tutar. Aslında o şarkı dramın bir parçasıdır. Ve ritmik, kıvrak alkışların o sahnede pek de yeri yoktur!

Söz konusu durumlar seyircinin entelektüel kapasitesiyle de ilgili olmakla beraber, asıl konu oyunun özünü içselleştirebilmek ve bunun için oyuna gerçek anlamda konsantre olabilmekle bağlantılı. Ve seyirci davranışlarını iyi kestiren bir senarist ve yönetmen de hayat kurtarır. Zira güldüren şeyler bazen aslında çok acıklı durumlara işaret eder ve bazen alkış, takdir etmeyi amaçlarken sabote edebilir.

Işıl Camgöz
Işıl Camgöz
1977 İstanbul doğumluyum. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunuyum. Çeşitli dergilerde yazılarım yayınlandı. Mayıs 2022’de ilk öykü kitabım “Delikten” Kitapol Yayınları tarafından basıldı. Fırsat buldukça butik yayınevlerinde editörlük de yapıyorum. Tiyatro çok sevdiğim ve hakkında yazacak birikime sahip olduğuma yeni yeni inanmaya başladığım bir sanat.

içerik ekle

sitemizde yayınlanmasını istediğin haber, eleştiri ve değerlendirme yazılarını kolaylıkla yayınlayabilirsin

benzerler

Yorumlar

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Yazar mısınız?

TekPerde olarak #Tiyatro ile ilgili eleştiri, haber, röportaj ve oyun tanıtım yazılarınızı bekliyoruz.

Okunası yazılar

E-Posta Bülteni Kaydı

Size sitemiz ve tiyatrolar ile ilgili haberler göndermek istiyoruz